U okviru programa „Mreža resursnih centara u Crnoj Gori“ pripremljeno je više izvještaja koji pružaju uvid u različite aspekte rada, potreba, kapaciteta i doprinosa nevladinih organizacija u Crnoj Gori.
Izvještaji obrađuju važne teme za civilni sektor — od finansiranja NVO iz domaćih i EU izvora, učešća u kreiranju javnih politika i korišćenja digitalnih mehanizama participacije, do aktivnosti koje su NVO realizovale tokom 2024. godine i podataka o zaposlenosti u NVO sektoru.
Svaki izvještaj donosi pregled ključnih nalaza, podataka i preporuka, sa ciljem boljeg razumijevanja stanja u civilnom sektoru i unapređenja okruženja za rad nevladinih organizacija.
U nastavku možete pročitati kratke preglede izvještaja i preuzeti dokumenta putem dostupnih linkova.
Kako su NVO finansirane iz različitih namjenskih fondova u 2024. godini?
Finansiranje nevladinih organizacija ne dolazi samo iz budžetskih linija koje su isključivo namijenjene NVO, već i iz drugih javnih izvora i namjenskih fondova. Ovaj izvještaj daje pregled finansiranja projekata i programa NVO iz različitih javnih izvora tokom 2024. godine, uključujući Zavod za zapošljavanje, Fond za zaštitu i ostvarivanje manjinskih prava, Eko fond, Fond za inovacije, Ministarstvo unutrašnjih poslova, Ministarstvo turizma i lokalne turističke organizacije.
Prema dostupnim podacima, kroz analizirane mehanizme nevladinim organizacijama je u 2024. godini raspodijeljeno ukupno 1.568.271,37 eura. Najveći dio sredstava dodijeljen je kroz Zavod za zapošljavanje — 733.399,37 eura, odnosno 47% ukupnog iznosa, zatim kroz Fond za zaštitu i ostvarivanje manjinskih prava — 503.000 eura, odnosno 32%, dok je Fond za inovacije raspodijelio 161.197,15 eura, odnosno 10% ukupnog iznosa.
Izvještaj ukazuje na značaj praćenja različitih izvora finansiranja NVO, ali i na potrebu da procedure dodjele sredstava budu jasnije, ujednačenije i dostupnije javnosti.
Izvještaj o finansiranju projekata i programa NVO iz različitih namjenskih fondova 2024.
Koliko su NVO učestvovale u kreiranju javnih politika u 2024. godini?
Učešće nevladinih organizacija u kreiranju javnih politika važno je za kvalitetnije odluke, veću transparentnost rada institucija i bolje uključivanje građana u procese koji utiču na zajednicu. Ovo istraživanje daje uvid u to koliko su NVO u Crnoj Gori tokom 2024. godine koristile dostupne mehanizme učešća, na kom nivou su bile aktivne i sa kojim izazovima su se suočavale.
Nalazi pokazuju da 59% anketiranih organizacija tokom 2024. godine nije učestvovalo u procesima kreiranja javnih politika ni na jednom nivou vlasti. Među organizacijama koje jesu učestvovale, 65% ih je bilo aktivno isključivo na lokalnom nivou, 24% na nacionalnom nivou, dok je 11% učestvovalo i na lokalnom i na nacionalnom nivou.
Najčešće korišćen mehanizam bile su javne rasprave, koje je koristilo 70% organizacija aktivnih u ovim procesima. U radu radnih tijela učestvovalo je 47% organizacija, prethodno konsultovanje koristilo je 23%, dok je institut „slobodna stolica“ koristilo 11% anketiranih organizacija.
Izvještaj ukazuje da formalni mehanizmi učešća postoje, ali da je potrebno dodatno unaprijediti informisanje, transparentnost procesa i stvarnu spremnost institucija da uvaže doprinose civilnog sektora.
Izvještaj možete preuzeti OVDJE.
Istraživanje o učešću NVO u kreiranju javnih politika u 2024. godini
Kako su NVO koristile EU sredstva u 2024. godini?
EU fondovi predstavljaju jedan od najvažnijih izvora podrške za razvoj civilnog društva, jačanje demokratije, zaštitu ljudskih prava, lokalni razvoj, socijalnu inkluziju, obrazovanje i zaštitu životne sredine. Ovaj izvještaj donosi pregled mogućnosti i dostupnih podataka o finansiranju NVO iz EU sredstava tokom 2024. godine.
Prema dostupnim podacima, najznačajniji izvor finansiranja NVO iz Crne Gore bili su Interreg programi, kroz koje je obezbijeđeno gotovo 3 miliona eura, što čini približno 43% ukupno identifikovanog finansiranja. Drugi važan izvor finansiranja čine IPA III instrumenti i tematski programi u okviru NDICI, uključujući Instrument za demokratiju i ljudska prava, iz kojih je obezbijeđeno više od 2 miliona eura. Kroz regionalni projekat „Podrška EU izgradnji povjerenja na Zapadnom Balkanu“, koji finansira EU, a sprovodi UNDP, u 2024. godini podržano je 5 projekata ukupne vrijednosti 375.362 eura.
Izvještaj ukazuje i na ograničenja u dostupnosti podataka, jer za pojedine EU programe nije moguće precizno utvrditi iznose koji se odnose na NVO iz Crne Gore. Zato je jedna od važnih preporuka unapređenje sistema prikupljanja, obrade i javnog objavljivanja podataka o EU finansiranju NVO sektora.
Izvještaj možete preuzeti OVDJE.
Kako su lokalne samouprave finansirale NVO u 2024. godini?
Finansiranje NVO iz budžeta lokalnih samouprava važno je za razvoj lokalnih zajednica, podršku građanskim inicijativama i realizaciju projekata koji odgovaraju na konkretne potrebe građana. Ovaj izvještaj daje pregled planiranja, dodjele i realizacije sredstava za NVO iz budžeta lokalnih samouprava tokom 2024. godine.
Istraživanjem je obuhvaćeno svih 25 jedinica lokalne samouprave u Crnoj Gori, uključujući opštine, Glavni grad Podgoricu i Prijestonicu Cetinje. Na osnovu dostupnih odluka i odgovora po zahtjevima za slobodan pristup informacijama, utvrđeno je da je u 2024. godini najmanje 154 nevladine organizacije dobilo sredstva iz budžeta lokalnih samouprava, dok je ukupno najmanje 777.396,13 eura dodijeljeno NVO sektoru.
Ovaj iznos ne predstavlja ukupan iznos sredstava izdvojenih na lokalnom nivou, već zbir podataka koji su bili dostupni kroz javno objavljene odluke i dostavljene odgovore. Za dio opština konkursi nijesu raspisani, odluke nijesu bile dostupne ili nije dostavljen odgovor po zahtjevu za slobodan pristup informacijama.
Izvještaj ukazuje na potrebu za transparentnijim, pravovremenim i ujednačenijim postupcima finansiranja NVO na lokalnom nivou.
Izvještaj možete preuzeti OVDJE.
Koliko su korišćeni mehanizmi eParticipacija i ePeticija u 2024. godini?
Digitalni mehanizmi učešća građana i NVO mogu značajno doprinijeti transparentnosti institucija, boljoj komunikaciji sa javnošću i većem uključivanju građana u procese donošenja odluka. Ovaj izvještaj analizira korišćenje portala eParticipacija i ePeticija u Crnoj Gori tokom 2024. godine, kao i njihove prednosti, nedostatke i prostor za unapređenje.
Tokom 2024. godine na portalu eParticipacija objavljeno je ukupno 146 objava, od čega 44 u rubrici javne rasprave, 38 u rubrici učešće u radnim grupama, 19 u rubrici pozivi za konsultacije i 45 u rubrici obavještenja. Nalazi pokazuju da je od 44 objave u kategoriji javnih rasprava samo 14 sadržalo potpunu prateću dokumentaciju, odnosno 32% svih objava. Kod poziva za predlaganje predstavnika NVO u radnim tijelima, od ukupno 38 objava, samo 12 je sadržalo potpunu dokumentaciju.
Kada je riječ o ePeticijama, do kraja 2024. godine putem portala Vlade Crne Gore podnijete su 23 peticije, dok je putem portala Skupštine Crne Gore od 2021. do kraja 2024. godine podnijeto 35 peticija.
Izvještaj ukazuje da ovi mehanizmi imaju značajan potencijal, ali da je potrebno unaprijediti kvalitet objava, potpunost dokumentacije, promociju portala i njihovu jednostavnost za korišćenje.
Izvještaj možete preuzeti OVDJE.
Izvještaj o korišćenju mehanizama e-paticipacije i e-peticije za 2024.
Šta podaci govore o zaposlenosti u NVO sektoru u Crnoj Gori?
NVO sektor nije važan samo kroz projekte i aktivnosti koje sprovodi, već i kao prostor profesionalnog angažmana i zapošljavanja. Ovaj izvještaj donosi pregled razvijenosti i angažovane radne snage u NVO sektoru u Crnoj Gori, sa posebnim fokusom na broj zaposlenih, teritorijalnu raspodjelu zaposlenosti, troškove rada i finansijsku strukturu organizacija.
Prema administrativnim podacima, ukupan broj zaposlenih u NVO sektoru porastao je sa 1.739 u 2023. godini na 1.856 u 2024. godini, što predstavlja rast od 117 zaposlenih, odnosno 6,7%. Podgorica je i dalje centralna tačka profesionalizovanog NVO sektora — u njoj je evidentirano 670 NVO sa zaposlenima, odnosno oko 41,6% svih NVO iz posmatranog obuhvata, dok je u Podgorici zaposleno 926 osoba, odnosno oko 49,9% svih zaposlenih u analiziranom dijelu NVO sektora.
Van Podgorice, najveći broj zaposlenih u NVO sektoru bilježe Nikšić, Bijelo Polje, Bar, Berane, Herceg Novi i Pljevlja. Izvještaj pokazuje da profesionalizacija NVO sektora postoji i van glavnog grada, ali i da su resursi, kapaciteti i zaposlenost i dalje snažno koncentrisani u Podgorici.
Izvještaj možete preuzeti OVDJE.
Šta podaci govore o volontiranju u NVO u 2024. godini?
Volontiranje predstavlja važan resurs za rad nevladinih organizacija, ali i jedan od ključnih načina da se građani aktivnije uključe u razvoj zajednice. Ovaj izvještaj donosi uvid u praksu angažovanja volontera u NVO sektoru u Crnoj Gori tokom 2024. godine — od broja angažovanih volontera i trajanja volontiranja, do aktivnosti u koje su bili uključeni, izazova i zakonskih obaveza organizacija.
Prema podacima prikupljenim putem upitnika, u istraživanju je učestvovalo 107 predstavnika NVO. Od tog broja, 59% organizacija je tokom 2024. godine angažovalo volontere, dok 41% nije imalo volonterski angažman. Najveći broj organizacija angažovao je od 1 do 5 volontera — 27,1%, zatim od 6 do 10 volontera — 15,9%, dok je 12,1% organizacija angažovalo od 11 do 20 volontera.
Kada je riječ o trajanju angažmana, volontiranje je najčešće trajalo od 1 do 3 mjeseca — 30,8%, zatim do jednog mjeseca — 29,2%. Duže od 6 mjeseci volonteri su u prosjeku bili angažovani u 21,5% organizacija, dok je angažman od 3 do 6 mjeseci zabilježen kod 18,5% organizacija.
Volonteri su najčešće bili uključeni u organizaciju događaja — 70%, ekološke akcije — 45,7%, humanitarne akcije — 35,7%, istraživanje i prikupljanje podataka — 31,4%, administrativne zadatke — 27,1%, konsultacije sa ciljnim grupama — 25,7%, dok je podršku u pisanju projektnih prijedloga pružalo 12,9% volontera.
Nalazi pokazuju i da se volonteri najčešće angažuju na osnovu preporuke — 64,1%, zatim kroz saradnju sa obrazovnim institucijama — 25%, dok je putem javnog poziva angažovano 10,9% volontera. Istovremeno, 41% organizacija navelo je da nije upoznato sa propisima koji uređuju oblast volontiranja.
Izvještaj ukazuje i na izazove u primjeni zakonskih obaveza prema volonterima. Ugovor o volonterskom radu zaključivalo je 47,9% NVO, volontersku knjižicu koristilo je 21,1% organizacija, dok je samo 9,9% organizacija osiguravalo volontere. Čak 46,5% organizacija nije izvršavalo nijednu od navedenih obaveza.
Ipak, organizacije prepoznaju veliki značaj volonterskog rada: polovina učesnika ankete navela je da je angažovanje volontera veoma značajno doprinijelo kvalitetu rada organizacije, dok je 39,4% taj doprinos ocijenilo kao visok. Prosječna ocjena doprinosa volontera kvalitetu rada organizacija iznosila je 4,36 od 5.
Izvještaj ukazuje na potrebu za boljom promocijom volontiranja, većom informisanošću NVO o zakonskim obavezama, uspostavljanjem registra volontera i organizatora volonterskog rada, kao i usvajanjem Strategije razvoja volonterizma.
Izvještaj možete preuzeti OVDJE.
Koje su aktivnosti NVO realizovale u Crnoj Gori tokom 2024. godine?
Nevladine organizacije u Crnoj Gori tokom 2024. godine realizovale su brojne aktivnosti koje doprinose razvoju zajednice, jačanju građanskog učešća, zaštiti ljudskih prava, obrazovanju, kulturi, socijalnoj inkluziji i zaštiti životne sredine.
Prema podacima prikupljenim putem upitnika, u istraživanju je učestvovalo 107 predstavnika NVO. Najveći broj organizacija sprovodio je edukativne radionice i treninge — 67,4%, dok je javne kampanje i zagovaračke akcije realizovalo 42,1% organizacija. Volonterske akcije u zajednici sprovodilo je 38,9% NVO, istraživačkim aktivnostima bavilo se 35,8% organizacija, dok su kulturne manifestacije i ekološke akcije bile zastupljene kod po 30,5% organizacija. Humanitarne akcije realizovalo je 25,3% organizacija.
Nalazi pokazuju da su NVO najčešće radile na lokalnom nivou — 73,9%, zatim na nacionalnom nivou 34,8%, regionalnom 31,5%, dok je 22,8% organizacija aktivnosti sprovodilo i na međunarodnom nivou.
Kada je riječ o ciljnim grupama, aktivnosti su u najvećoj mjeri bile usmjerene ka djeci i mladima — 68,9%, drugim NVO — 52,2%, ženama — 42,2%, donosiocima odluka — 33,3%, medijima i novinarima — 31,1%, kao i osobama sa invaliditetom — 27,8%.
Izvještaj ukazuje na važan doprinos civilnog sektora razvoju zajednice, ali i na potrebu za boljim i sistematičnijim praćenjem aktivnosti NVO kroz otvorene podatke i unaprijeđen sistem izvještavanja.
Izvještaj možete preuzeti OVDJE.
Program „Mreža resursnih centara u Crnoj Gori“ sprovode Centar za razvoj nevladinih organizacija — CRNVO kao nacionalni resursni centar, NVO Bjelopoljski demokratski centar, NVO Aktivna zona i NVO Novi Horizont kao regionalni resursni centri, kao i lokalne kancelarije NVO Bonum, NVO Natura i NVO Nada. Program finansijski podržava Ministarstvo regionalno-investicionog razvoja i saradnje sa nevladinim organizacijama.